چنين كارى حرام است ولى قرائنى هم داريم كه دلالت بر كراهت دارد . 1 - در دو حديث « لا ينبغى » گفته بود . 2 - يك حديث هم در مورد پنج‌ساله است و اگر چيزى حدّش مختلف شد وجودش مشكوك مىشود و اين حدود دلالت بر درجات مختلف كراهت دارد . اللهم الا ان يقال‌حكم به كراهت كنم بخصوص كه در محضر امام كاظم عليه السلام اين كار را انجام دادند و وقتى مقابل حضرت رسيد امام تذكّر دادند و اگر ايشان منكر بودند از همان ابتدا مىفرمودند ، و لكن لا ينبغى ترك الاحتياط . [ مسألة 27 : يجوز النّظر الى نساء أهل الذّمة ] 44 مسئلهء 27 ( النظر الى نساء اهل الذمّة ) . . . . . 22 / 10 / 78 مسألة 27 : يجوز النّظر الى نساء أهل الذّمة ( اهل كتاب ) بل مطلق الكفّار مع عدم التلذّذ و الريبة اعنى خوف الوقوع فى الحرام و الاحوط الاقتصار على المواضع الّتى جرت عادتهنّ على عدم التستر عنها و قد تلحق بهنّ نساء أهل البوادى و القرى من الأعراب و غيرهنّ اللّاتى جرت عادتهنّ على عدم التستر و اذا نهين لا ينتهين ( آيا زنان شهرى بىحجابى كه « اذا نهين لا ينتهين » مشمول همين حكم زنان باديه‌نشين مىشوند ) و هو مشكل ( امام مىفرمايد ملحق كردن زنان باديه‌نشين به زنان اهل ذمّه مشكل است ) نعم الظاهر أنّه يجوز التردّد فى القرى و الاسواق و مواقع تردّد تلك النسوة و مجامعهنّ و محالّ معاملتهنّ مع العلم عادتا بوقوع النّظر عليهنّ و لا يجب غضّ البصر فى تلك المحالّ اذا لم يكن خوف افتتان ( ترس از اينكه در دام گناه بيافتى نباشد و مراد از فتنه انحراف جنسى است ) . عنوان مسأله : اين مسأله دقيقاً از عروة گرفته شده است و داراى دو فرع مهمّ است : 1 - اگر در شهرهايى زندگى مىكنيم و يا به سفر خارجى مىرويم كه در آنجا اقليّت‌هاى مذهبى ( اهل كتاب ) هستند و حجاب كامل ندارند چه كنيم ؟ آيا نگاه كردن جايز است ؟ و اگر جايز است چه مقدار جايز است و شرايطش چيست ؟ 2 - حكم نگاه كردن به زنان بَوادى و زنانى كه « اذا نهين لا ينتهين » ( زنان بد حجابى كه هرچه بگويى گوش نمىكنند ) چيست ؟ الفرع الاوّل : نساء اهل الكتاب اقوال : در اين مورد مشهور مىگويند كه نگاه كردن به زنان اهل كتاب جايز است ولى همان دو قيد را دارند ( به شرط اينكه قصد لذّت و خوف وقوع حرام هم نباشد ) تنها مخالفى كه نقل شده ابن ادريس و مرحوم علّامه در مختلف است ، ولى علّامه در كتب فقهى ديگرش اجازه داده است . مرحوم صاحب رياض مىفرمايد : يجوز النظر الى اهل الذمّة و شعورهنّ الا شهر الاظهر . « 1 » مرحوم صاحب حدائق مىفرمايد : الاوّل : المشهور بين الاصحاب جواز النظر الى النساء اهل الذمّة و شعورهنّ و هو قول الشيخين ( شيخ مفيد و شيخ طوس ) فى المقنعة و النهاية ما لم يكن ذلك على وجه التلذّذ . « 2 » مرحوم صاحب حدائق در ذيل كلامش جمله‌اى دارد : و على هذا القول عمل الاصحاب ما عدا ابن ادريس و تبعه العلّامة فى المختلف و امّا فى باقى كتبه فهو مطابق لمذهب الاصحاب ( اين تعبير بالاتر از شهرت است و شبيه اجماع است ) ادلّه : در اين مسأله اصحاب دو دليل ذكر كرده‌اند : 1 - روايات خاصّه : رواياتى كه صريح است و لو اسناد غالب آنها درست نيست ولى متضافر است و اگر متضافر هم نباشد اصحاب به آن عمل كرده‌اند ( خط اصلى در استدلال اين دليل است ) . در اين مسأله پنج روايت داريم . * . . . عن السكونى ( مشكل دارد و روايات او را نتوانستيم قبول كنيم ) عن أبى عبد اللّه عليه السلام قال : قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله : لا حرمة لنساء أهل الذمّة أن ينظر الى شعورهنّ و ايديهنّ . « 3 » روايت فقط موها و دستها را بيان نموده است ولى با دلالت التزامى گردن و مقدارى از سينه كه عادتاً در صورت عدم پوشش موها بازمىماند داخل مىشود . * عبد اللّه بن جعفر فى ( قرب الاسناد ) عن السندى بن محمد ، عن أبى البخترى ( وهب بن وهب ) عن جعفر بن محمد ، عن أبيه ، عن على بن أبي طالب عليه السلام قال : لا بأس بالنظر الى رءوس نساء أهل الذمّة ، ( كه

--> ( 1 ) ج 10 ، ص 64 . ( 2 ) ج 23 ، ص 58 . ( 3 ) ح 1 ، باب 112 از ابواب مقدّمات نكاح .